Jean Martin

Paris'te 6 Mart 1922'de dünyaya gelen Jean Martin, kökleri Berry bölgesine uzanan bir ailenin çocuğuydu. Babası Biarritz'de bir kürk tüccarı için çalıştığından, çocukluğunun bir bölümünü bu sahil kentinde geçirdi. İkinci Dünya Savaşı yıllarında Zorunlu Çalışma Servisi'nden kaçınmak için saklanmak zorunda kaldı; Paris'te kaldığı bu dönemde Maurice Tourneur'ün çektiği "La Main du Diable" (1942) ve "Cécile Est Morte" (1943) adlı iki filmde karşımıza çıktı. Kırklı yılların sonuna doğru ise asıl tutkusuna, tiyatroya yöneldi. 1953, Martin'in adını duyuran yıl oldu. Roger Blin yönetiminde, İrlandalı oyun yazarı Samuel Beckett'in yeni oyunu "Godot'yu Beklerken"de sahneye çıktı ve Lucky rolünü ilk kez canlandıran oyuncu olarak tiyatro tarihine geçti. Blin ile bu iş birliği yıllar sonra da sürdü: 1957'de yine Beckett'in "Oyun Sonu"ndaki Clov rolü de yine ona emanet edildi. 1960'ta Robert Pinget'in "Ölü Mektup" oyunuyla ilk kez yönetmen koltuğuna oturdu; 1962'de ise Michel Arnaud'un uyarlamasıyla, Aglaé ve Mona Mitropoulos imzalı "Temsilciler" oyununu sahneledi. Zenginleşen tiyatro kariyerinin yanında sinemaya da devam etti: Jean Delannoy'un "Notre-Dame de Paris"i (1956), Jacques Rivette'in "Paris Bize Aittir"i (1958), Jean-Claude Bonnardot'nun "Ballade pour un voyou"su (1962), Louis Daquin'in "La Foire aux Cancres"ı (1963) ve Bernard Borderie'nin "À toi de faire, mignon"u (1963) bu dönemdeki önemli işleri arasında sayılabilir. 1960'ta Cezayir Savaşı'na itaatsizlik hakkını savunan "121 Manifestosu"nu imzalayan isimlerden biriydi. Kariyerinin en çarpıcı rolü ise 1965'te geldi: FLN militanları ile Fransız askerleri arasında 1957'de Cezayir'in Kasbah semtine hakim olma mücadelesini anlatan "Cezayir Savaşı"nda (La Battaglia di Algeri) Albay Mathieu'yu canlandırdı. Savaşın bitmesinden üç yıl sonra bile konu Akdeniz'in iki yakasında da hassastı; film Fransa'da gösterime girdiği anda yasaklandı ve sansür 2004'e dek sürdü. Tümen komutanı rolünde son derece inandırıcı olan Martin (tarihte bu komutan General Massu'ydu; karakter Albay Bigeard'dan esinlenilmişti), filmdeki tek profesyonel oyuncuydu. Uzun boylu fiziği, güçlü karakteri ve otorite dolu yüzü, onu çoğunlukla yetki sahibi figürleri oynadığı dikkat çekici rollere hazırladı: başhekim, polis müdürü, yüksek rütbeli asker, din görevlisi... Bunların en etkileyicilerinden biri, "Le Juge Fayard dit Le Shérif"te (1976) hastanesinden hafif kabadayılıklı bir tavırla yargıç Fayard'ı, yani Patrick Dewaere'yi azarlararak kapı dışarı eden doktordu. Claude Zidi komedilerinde bu tiplemelerle alay etmeyi de ihmal etmedi: "La Moutarde me monte au nez"de (1974) müdür, "La Course à l'échalote"ta (1975) banka müdürü, "L'Aile ou la Cuisse"de (1976) başhekim, "Bête mais discipliné"de (1979) başmüfettiş ve "Inspecteur la Bavure"da (1980) sınav görevlisi olarak izlendi. Jean-Paul Belmondo ile yan yana "L'Héritier"de (1972) kardinal, "Peur sur la ville"de (1975) ise müdür yardımcısı komiser oldu. Terence Hill ile de "İsmim Nobody"de (1973) Sullivan karakteriyle ve "Un genio, due compatrioti, un pollo"da (1975) bir araya geldi. Kariyerinin büyük bölümünü tiyatroya adamış, yaklaşık elliyi aşkın filmde rol almış Jean Martin, 2 Şubat 2009'da Paris'te hayata veda etti.